Sau khi dập tắt phong trào Cần Vương và cơ bản ổn định tình hình Việt Nam, thực dân Pháp tiến hành cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất. Cuộc khai thác thuộc địa này kéo dài từ năm 1897 đến khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ (1914).

Thực dân Pháp thành lập Liên bang Đông Dương gồm 5 xứ Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ, Campuchia, Lào. Đứng đầu liên bang là Toàn quyền Đông Dương, đại diện cho Chính phủ Pháp về mọi mặt.

Nước Việt Nam thống nhất bị thực dân Pháp chia thành ba kỳ với ba chế độ cai trị khác nhau: Nam Kỳ là đất thuộc địa, do Thống đốc đứng đầu; Bắc Kỳ là đất nửa bảo hộ, do Thống sứ đứng đầu; Trung Kỳ là đất bảo hộ, do Khâm sứ đứng đầu. Bộ máy vua quan triều Nguyễn ở Trung Kỳ và Bắc Kỳ vẫn tồn tại, nhưng chỉ là bù nhìn, chịu sự quản lý và nhận lương của Pháp.

Về kinh tế, tư bản Pháp tập trung đầu tư vào các ngành khai thác mỏ, giao thông - vận tải và nông nghiệp. Khai thác than đá được đẩy mạnh nhất trong ngành khai mỏ với các mỏ lớn như Hồng Gai, Đông Triều (Quảng Ninh), Phấn Mễ (Thái Nguyên)... Trong giao thông - vận tải, ba tuyến đường là đường bộ, đường thủy và đường sắt đầu tư xây dựng, đặc biệt là đường sắt nhằm vận chuyển nguyên liệu và phục vụ cho việc bóc lột, đàn áp dân ta.

Trong nông nghiệp, nét nổi bật là chính sách cướp đoạt ruộng đất và lập các đồn điền. Bọn địa chủ thực dân được chính quyền đô hộ cho phép lập đồn điền ở những vùng đất “vô chủ”. Để sở hữu nhiều “đất hoang”, “đất vô chủ”, chúng tìm mọi cách đuổi người dân ra khỏi ruộng đồng, cưỡng chiếm các đất mới khai hoang, nương rẫy của đồng bào miền núi và ruộng đất của những nghĩa quân Cần Vương, của nông dân sơ tán... Số ruộng đất chúng cướp được năm 1900 là 301.000ha, đến năm 1912 lên đến 470.000ha. Nhiều đồn điền trồng lúa, cao su, cà phê, chè... được lập ra và kinh doanh theo lối phát canh thu tô.

Bên cạnh đó, người Pháp giữ độc quyền thương mại ở Đông Dương. Hàng hóa các nước nhập vào Đông Dương bị đánh thuế rất cao. Thậm chí, gạo từ Nam Kỳ đưa ra Bắc Kỳ cũng bị đánh thuế như hàng nhập từ nước khác.

Chúng còn áp đặt nhiều thứ thuế như thuế đinh, thuế điền, thuế rượu, thuế muối, thuế thuốc phiện, thuế ma chay, thuế cưới xin... Thực dán Pháp giữ độc quyền sản xuất và mua bán rượu. Người dân nào tự ý nấu rượu sẽ bị phạt tù. Còn thuốc phiện, nếu như ở Pháp là thứ bị cấm, thì ở Đông Dương lại được phép kinh doanh công khai nhằm đầu độc dân ta.

Về văn hóa, giáo dục, thực dân Pháp thực hiện chính sách ngu dân. Số người được đi học rất ít. Năm 1913, khắp ba kỳ có khoảng 20 triệu dân nhưng chỉ có khoảng 10 vạn học sinh. Các tỉnh miền núi hầu như không có trường học. Báo chí ra đời nhưng đều phải phục vụ cho công cuộc khai thác, bóc lột thuộc địa của thực dân Pháp; sách báo có hại cho chính quyền thực dân đều bị cấm phát hành.

Tài liệu tham khảo: Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi - đáp) (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG tiếp tục đăng tải Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi - đáp).

Chi tiết các câu hỏi – trả lời khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng 0236 1022 để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).