Từ nửa sau thế kỷ XIX, tình hình đất nước dưới vương triều Nguyễn ngày càng bi đát. Trạng thái bất ổn về kinh tế - xã hội từ các đời hoàng đế trước đến nay vẫn không được giải quyết đã đẩy đất nước lún sâu vào cuộc khủng hoảng trên nhiều mặt. Bài vè Là cái thời Tự Đức đã lột tả phần nào cuộc sông người dân đương thời:
“Cơm thì nỏ (không) có,
Rau cháo cũng không,
Đất trắng xóa đầy đồng,
Nhà giàu niêm kín cổng,
Còn một bộ xương sống,
Vơ vất đi ăn mầy,
Rồi xó chợ lùm cây,
Quạ kêu vang bốn phía,
Xác đầy nghĩa địa,
Thây thối bên cầu,
Trời ảm đạm u sầu,
Cảnh hoang tàn đói rét,
Dân nghèo cùng kiệt,
Kẻ lưu lạc tha phương,
Người chết chợ chết đường,
Trừ bọn lòng lang dạ thú không thương,
Ai ai thấy nỏ (không) đau lòng xót dạ” .
Từ khi thực dân Pháp xâm lược, kinh tế - xã hội Việt Nam càng khủng hoảng trầm trọng. Mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp ngày càng gay gắt. Trong khi đó, triều Nguyễn vẫn không đề ra được chính sách nào khả dĩ để cứu vãn tình thế.
Thấy được thực trạng đất nước suy yếu trong khi giặc Pháp đang ra sức thực hiện kế hoạch nuốt chửng nước ta, một số quan lại và sĩ phu yêu nước và thức thời đã đề xuất lên triều đình nhiều đề nghị cải cách. Một số gương mặt xuất sắc của trào lưu này là Đặng Huy Trứ, Phạm Phú Thứ, Bùi Viện, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch...
Các đề nghị cải cách tập trung vào việc mong muốn triều đình tiến hành đổi mới trên một số phương diện như kinh tế, văn hóa, quân sự, ngoại giao... với mục đích làm cho quốc gia giàu mạnh, đủ sức đẩy lui giặc Pháp. Trong các sĩ phu có tư tưởng cấp tiến lúc bấy giờ, Nguyễn Trường Tộ là người rất tha thiết canh tân đất nước. Từ năm 1863 đến năm 1871, ông đã kiên trì gửi lên Hoàng đế Tự Đức 58 bản điều trần đề nghị đổi mới đất nước, từ chỉnh đốn bộ máy chính quyền, phát triển công thương và tài chính, chấn chỉnh quốc phòng đến cải tổ giáo dục, mở rộng ngoại giao...
Trước các đề nghị cải cách, triều Nguyễn đứng đầu là Tự Đức tuy có thực hiện một phần như cử người đi Luân Đôn (Anh) mua tàu thủy, cử người sang Pháp mua sắm máy móc để lập trường bách nghệ, cử người đi học tiếng Anh, tiếng Pháp..., nhưng vẫn tỏ thái độ không quyết tâm, không nhận thấy cải cách là phương sách để cứu vãn đại cuộc, về cơ bản vẫn bảo thủ, bất lực trong việc đối phó với hoàn cảnh phức tạp đang hiện hữu. Hầu hết các đề nghị cải cách đều bị triều đình chối bỏ hoặc để chìm vào quên lãng.
Dù không thành hiện thực nhưng các đề nghị cải cách đã gây được tiếng vang lớn, góp phần cho sự xuất hiện của khuynh hướng duy tân ở đầu thế kỷ XX.
Tài liệu tham khảo: Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi - đáp) (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).
TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG tiếp tục đăng tải Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi - đáp).
Chi tiết các câu hỏi – trả lời khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng 0236 1022 để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).
|
TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG: (0236) 1022 hoặc *1022 , miễn phí phục vụ 1. Đường dây nóng tiếp nhận ý kiến phản ánh, góp ý của tổ chức, công dân và chuyển đến cơ quan chức năng xử lý |
