Từ những ngày đầu đánh chiếm nước ta, thực dân Pháp đã phải mất ăn mất ngủ đối phó với phong trào kháng chiến của toàn dân Việt Nam suốt từ Nam chí Bắc.

Ngay khi quân Pháp tấn công Đà Nẵng, Phạm Gia Vĩnh là thủ lĩnh một đội dân binh đã tích cực sát cánh chiến đấu bên cạnh quân triều đình. Nghĩa binh còn bám trụ chiến đấu ở Đà Nẵng đến khi quân Pháp rút hết khỏi đây vào tháng 3/1860.

Khi Pháp tấn công Nam Kỳ, nhiều hào kiệt, thủ lĩnh đã dũng cảm phát động Nhân dân giương cao cờ khởi nghĩa chống giặc. Đó là Nguyễn Trung Trực với các chiến công bắn cháy tàu Pháp trên sông Nhật Tảo (1861), đánh chiếm đồn Kiên Giang (1867). Khi bị chúng bắt và xử tử (27/10/1868), ông vẫn dõng dạc quát vào mặt chúng: “Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”. Đó là Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân giàu ý chí và nghị lực, nổi lên đánh Pháp và bị chúng bắt đưa đi lưu đày. Khi về nước, ông lại kêu gọi Nhân dân tiếp tục đánh giặc cho đến khi thất trận, bị chúng bắt và xử tử (1875). Đó là Phan Tôn, Phan Liêm - hai con trai của Phan Thanh Giản - đã hăng hái khởi binh chống Pháp sau khi ba tỉnh miền Tây rơi vào tay giặc... Đó còn là trận tuyến trên khía cạnh văn học yêu nước với các đại diện xuất sắc từ Nam ra Bắc như Nguyễn Đình Chiểu, Phan Văn Trị, Nguyễn Thông, Nguyễn Quang Bích... Họ dùng thơ văn để đánh giặc, lên án tội ác của chúng, tấn công trực diện vào bè lũ phản dân hại nước và cổ vũ tinh thần đấu tranh của các tầng lớp nhân dân.

Khi thực dân Pháp mở rộng chiến tranh ra cả nước ta bằng các cuộc đánh chiếm Bắc Kỳ. Nhân dân Bắc Kỳ cũng hiên ngang vùng lên. Nguyễn Mậu Kiến cùng hai con trai đã tập hợp hàng ngàn nghĩa binh đánh giặc ở vùng Trực Ninh (Kiến Xương, Thái Bình ngày nay). Phạm Văn Nghị chiêu mộ được đội quân đông đến 7.000 người, lập căn cứ chống Pháp tại vùng núi An Hòa (Ý Yên, Nam Định ngày nay)... Các đội nghĩa binh chống Pháp đã cùng quân triều đình dưới sự chỉ huy của các tướng lĩnh kiên quyết đánh giặc như Trương Quang Đản, Hoàng Tá Viêm lập nên các chiến tích ở Cầu Giấy (Hà Nội) khiến chủ tướng giặc phải đền tội, bảo vệ thành trì và đất đai ở một số tỉnh khi Pháp mở rộng đánh chiếm...

Trong phong trào chống thực dân Pháp của Nhân dân ta trước năm 1884, khởi nghĩa Trương Định là cuộc khởi nghĩa lớn nhất và tiêu biểu nhất.

Trương Định (1820-1864) quê ở Bình Sơn, Quảng Ngãi ngày nay, có cha là một võ quan nhà Nguyễn. Khi trưởng thành, ông theo cha vào Nam chiêu mộ được nhiều dân nghèo khai hoang, lập đồn điền nên được phong chức Quản cơ. Khi Pháp đánh Gia Định (1859), ông đem dân binh phối hợp với quân triều đình chiến đấu. Sau khi đại đồn Chí Hòa thất thủ (1861), ông đem quân về Gò Công (nay thuộc Tiền Giang) xây dựng căn cứ chống Pháp. Địa bàn hoạt động của nghĩa quân Trương Định rộng khắp hai tỉnh Định Tường, Gia Định.

Trước Hiệp ước năm 1862, Trương Định vẫn là quan chức triều Nguyễn với chức Phó Lãnh binh tỉnh Gia Định. Sau Hiệp ước năm 1862, triều đình buộc ông giải tán nghĩa binh và đi nhậm chức ở An Giang. Thể theo nguyện vọng tha thiết của Nhân dân, ông đã chống lệnh triều đình và ở lại tiếp tục chiến đấu.

Ông được Nhân dân suy tôn làm Bình Tây Đại nguyên soái. Dưới ngọn cờ của ông, phong trào chống Pháp lan rộng khắp ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Nghĩa quân Trương Định là nỗi khiếp sợ đối với quân Pháp. Chúng phải dồn toàn lực tổ chức nhiêu cuộc tấn công vào căn cứ của nghĩa quân. Ngày 20/8/1864, do có tay sai dẫn đường, giặc Pháp tràn vào được căn cứ của nghĩa quân. Trong cuộc chiến đấu quyết liệt, Trương Định bị trúng đạn gãy xương sống. Không muốn rơi vào tay giặc, ông đã rút gươm tự sát. Lúc đó ông 44 tuổi.

Khởi nghĩa Trương Định là cuộc khởi nghĩa lớn nhất trong phong trào chống Pháp trước năm 1884. Dù triều đình kêu gọi, dù giặc Pháp dụ hàng, Trương Định vẫn hiên ngang đứng về phía Nhân dân và quyết đánh giặc, cứu nước đến hơi thở cuối cùng. Tên tuổi và sự nghiệp của ông muôn đời sống mãi với non sông Việt Nam.

Tài liệu tham khảo: Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi - đáp) (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG tiếp tục đăng tải Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi - đáp).

Chi tiết các câu hỏi – trả lời khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng 0236 1022 để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).