Nguyễn Du (1766-1820) tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên, quê ở làng Tiên Điền (nay thuộc huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh). Ông sinh ra tại kinh đô Thăng Long trong một gia đình danh gia vọng tộc, nhiều đời làm quan và có nhiều người sáng tác văn học. Cha ông là Nguyễn Nghiễm, giữ chức Tham tụng (tương đương Tể tướng) trong triều đình Lê - Trịnh.

Năm 1783, Nguyễn Du đỗ thi Hương và được bổ nhiệm làm quan võ ở Thái Nguyên.

Khi quân Tây Sơn tiến ra Bắc lật đổ chính quyền chúa Trịnh (1786). Nguyễn Du vốn trung thành với họ Trịnh nên đã tham gia phong trào chống Tây Sơn, nhưng thất bại. Ông định trốn vào Nam theo Nguyễn Ánh, nhưng việc bại lộ, bị bắt giam rồi được tha. Sau đó, ông phải lưu lạc nhiều năm ở đất Bắc (1786-1796) rồi về ở ẩn tại quê hương (1796-1802), nếm đủ mùi gian khổ.

Nguyễn Ánh sau khi đánh bại nhà Tây Sơn, lập ra nhà Nguyễn (1802), đã triệu Nguyễn Du ra làm quan. Ông không muốn làm quan, nhưng triều đình nhiều lần mời gọi nên không thể từ chối. Năm 1813, ông được thăng chức Học sĩ điện Cần Chánh và được cử làm Chánh sứ đi sứ nhà Thanh. Năm 1820, Hoàng đế Minh Mạng lên ngôi, muốn phái Nguyễn Du đi sứ lần nữa, nhưng chưa kịp đi thì ông bị bệnh và mất tại Huế.

Cuộc đời chìm nổi theo những biến động dữ dội của thời cuộc cuối thế kỷ XVIII đã tác động sâu sắc đến nhận thức và tình cảm của Nguyễn Du. Bằng tài năng thiên phú và công phu học hành từ nhỏ, ông đã để lại cho đời nhiều tuyệt tác thơ văn, phản ánh hiện thực và mang đậm tư tương nhân đạo. Đó là các tác phẩm Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục, Đoạn trường tân thanh (tên gọi phổ biến là Truyện Kiều), Văn tế thập loại chúng sinh... Nguyễn Du không mấy nổi bật chốn quan trường, nhưng là một nhà thơ thiên tài, một ngôi sao sáng trên bầu trời văn hóa Việt Nam.

Truyện Kiều là tác phẩm đã đưa tên tuổi Nguyễn Du vươn cao trên bầu trời văn hóa nhân loại. Tác phẩm gồm 3.254 câu thơ, viết bằng chữ Nôm là thứ chữ dân tộc hồi đó, theo thể lục bát cũng là thể thơ thuần túy Việt Nam. Truyện Kiều kể về cuộc đời truân chuyên phiêu bạt của Thúy Kiều - một trang tài sắc, con nhà phú gia, nhưng gặp lúc gia biến, phải lưu lạc khắp nơi, thân phận bị vùi dập trước bão tố cuộc đời, mãi về sau mới có thể đoàn tụ gia đình và vui sống quãng đời còn lại bên người mình yêu.

Truyện Kiều là tiếng nói đanh thép lên án những thế lực bạo tàn chà đạp cuộc sống và bôi nhọ phẩm giá con người, đặc biệt là người phụ nữ dưới chế độ phong kiến. Với Truyện Kiều, Nguyễn Du đã thể hiện sự kế thừa và phát huy cao độ các tinh hoa của nền thơ ca dân gian.

Từ khi ra đời (đầu thế kỷ XIX) đến nay, Truyện Kiều được các thế hệ người Việt nồng nhiệt tiếp nhận và lưu truyền. Ngâm vịnh Kiều, đố Kiều, bói Kiều... trở thành một phần trong cuộc sống tinh thần của Nhân dân ta. Tác phẩm còn nổi tiếng trên phạm vi toàn cầu với hàng chục bản dịch bằng nhiều thứ tiếng khác nhau.

Với những cống hiến to lớn cho nền văn học Việt Nam cũng như sự phát triển văn hóa nhân loại, Nguyễn Du được UNESCO xếp vào hàng các danh nhân văn hóa của thế giới (năm 2013).

Tài liệu tham khảo: Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi - đáp) (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG tiếp tục đăng tải Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi - đáp).

Chi tiết các câu hỏi – trả lời khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng 0236 1022 để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).